Start › Świątynia
Trójnawowa bazylika z zachowaną barokowo-klasycystyczną wieżą — świadectwo kilku epok złożonych w jedną budowlę. Zabytek wpisany do rejestru pod numerem A-138/2010.
Dzisiejsza bazylika to trzeci kościół stojący w tym miejscu. Po drewnianej kaplicy i murowanym kościele z 1804 roku została wieża — reszta powstała w ciągu niespełna dwóch lat, 1936–1937.
Urbarz z 1566 roku po raz pierwszy wspomina o dobrach kościelnych w Chróścicach: cmentarzu z górującym nad nim krzyżem i drewnianej kaplicy. W 1606 roku kaplica otrzymała z kościoła parafialnego w Siołkowicach jeden z dzwonów, a w drugiej połowie XVII wieku, po modernizacji, została podniesiona do rangi kościoła filialnego parafii siołkowickiej. Protokół wizytacji z 1687 roku opisuje drewniany, kryty gontem kościółek z dzwonnicą i trzema dzwonami — jeden z nich odlano w 1681 roku. Późniejsze dokumenty podają wezwanie: świętych męczenników Fabiana i Sebastiana.
Na początku XIX wieku świątynia była już za mała dla rozrastającej się wsi. Proboszcz z Siołkowic, ks. Renner, zdecydował o rozbiórce drewnianego kościółka i budowie większego, z cegły. W 1804 roku stary kościół rozebrano i sprzedano — razem z chórem i ławkami — do Naroka, gdzie stał do 1904 roku, aż spłonął, prawdopodobnie od uderzenia pioruna. Nowy, jednonawowy kościół z masywną murowaną wieżą poświęcono św. Jadwidze Śląskiej. Na wieży zawieszono dwa dzwony: z 1606 roku (o średnicy 41 cm, z Siołkowic) i z 1681 roku, odlany przez Gottfrieda Siegmunda Götza we Wrocławiu, z pięknym fryzem na górnym brzegu. Później zamontowano w niej zegar.
Z zachowanego rysunku inwentaryzacyjnego z 1892 roku wiemy, że budowla miała 11,85 m szerokości i 35,90 m długości razem z zakrystią, umieszczoną centralnie za prezbiterium. Nawa składała się z trzech przęseł, był też chór.
Formalnie była to „rozbudowa” (Erweiterung) — w praktyce z kościoła z 1804 roku została tylko wieża. Odnalezione w 2023 roku rysunki dokumentacji budowlanej pozwalają prześledzić, jak powstawała nasza świątynia.
Pierwsze dokumenty o planowanej rozbudowie pochodzą z 1932 roku. Z tego samego roku zachowała się oferta budowy nowych organów, sporządzona przez firmę Berschdorf z Nysy: 5 970 marek za instrument, 330 marek za elektryczną dmuchawę i 450 za przebudowę starego kontuaru. Projekt rozbudowy od początku sygnował Felix Hinssen, architekt z Nysy, a budowniczym był Tomasz Urban z Chróścic.
21 września 1935 roku proboszcz ks. Bonifacy Piecha wraz z Radą Parafialną podjął decyzję o budowie. Ponieważ ks. Piecha był schorowany, główny ciężar organizacyjny spadł na młodego wikarego, późniejszego wieloletniego proboszcza ks. Jerzego Wyrwola. 20 marca 1936 roku odprawiono pierwsze nabożeństwo w tymczasowym kościele urządzonym w starej farskiej stodole, 13 maja zaczęto zrywać dach starego kościoła, a 15 czerwca opolski Landrat wydał formalne pozwolenie na budowę.
Pierwotny projekt zakładał wydłużenie nawy z trzech do pięciu przęseł i dobudowanie naw bocznych, nowego prezbiterium i zakrystii. W trakcie budowy wprowadzono wiele zmian, zalegalizowanych rysunkami z 1937 roku: nawę wydłużono o jeszcze jedno przęsło (4,88 m), zrezygnowano z drzwi bocznych od zachodu, a w dachu prezbiterium wykonano okno oświetlające południowym słońcem glorię nad ołtarzem. Zmiany zatwierdził Landrat 8 stycznia 1937 roku.
Największy spór dotyczył wieży: konserwator zabytków nie zgodził się na jej przebudowę. Budowniczowie — zapewne pod naciskiem mieszkańców — nadlali jednak na starych murach 5,50 m żelbetowej nadbudowy i nakryli ją nowym, wyższym hełmem. Wieża urosła łącznie o 15,75 m.
Wystrój wnętrza w dużej części pochodzi jeszcze z poprzedniego kościoła. Jak zapisał w kronice ks. Augustyn Urban, renowację ołtarza głównego opłaciła w większości rodzina kupca Józefa Scheitza, a odnowienie ołtarzy bocznych — młodzież żeńska i męska. Obraz św. Jadwigi ponownie zawisł w centralnym punkcie ołtarza. 10 października 1937 roku nowy kościół konsekrował kardynał Adolf Bertram z Wrocławia.
Przy pierwszym filarze zamykającym prezbiterium po lewej stronie stał drewniany ołtarz Matki Bożej. Podczas malowania kościoła w 1969 roku usunięto go, a figurę umieszczono bezpośrednio na filarze. Dzięki uporowi ks. Wyrwola w naszej świątyni nie przeprowadzono radykalnych przeróbek posoborowych, które zniszczyły wystrój wielu okolicznych kościołów, m.in. w Dobrzeniu Wielkim i Siołkowicach.
W 2000 roku gruntownej renowacji konserwatorskiej poddano glorię ołtarza głównego i freski na sklepieniu (prace prowadziła Barbara Lenart, konserwator Muzeum Diecezjalnego w Opolu), a wnętrze wymalowano w nowej, pastelowej kolorystyce. W 2006 roku elewacja otrzymała nowy tynk; po raz pierwszy od wojny udało się też postawić rusztowania na wieży, naprawić łupkowe pokrycie hełmu i załatać przestrzeloną kulę na jej szczycie.
Na podstawie opracowań Klemensa Webera (2017, 2023) oraz kroniki parafialnej.
Kliknij zdjęcie, aby powiększyć je na pełny ekran.
Zdjęcia z Wikimedia Commons na licencji CC BY-SA 3.0 PL — autorzy podani przy każdym zdjęciu.
